EY MÜ’MİN KARDEŞİM! KARDEŞİNE YÂR OL, BÂR OLMA!..

Yâr kelimesi Farsça bir kelime olup; «dost, arkadaş, yardımcı, sevgili» mânâlarına gelmektedir.

Bâr kelimesi ise; «yük, zahmet, eziyet ve sıkıntı» gibi mânâlarda kullanılmaktadır.

Mü’min, mü’min kardeşine yâr olmalı, bâr olmamalıdır.

Diken olma gül ol eren yolunda,
Diken olur isen oda yanasın. (Yûnus Emre)

Şiirin Mânâsı ve Şerhi

• Diken Olma, Gül Ol: Tasavvufta “gül” Hazret-i Muhammed’i, ilahi sevgiyi, güzelliği ve hoşgörüyü simgeler. “Diken” ise nefreti, öfkeyi, kibiri ve insanları inciten kötü huyları temsil eder. Yûnus, insanlara her zaman faydalı ve huzur verici olmayı tavsiye eder.
• Eren Yolunda: “Erenler”, nefsini terbiye etmiş, kamil (olgun) insanlardır. Bu yol, sevgi, dervişlik, sabır ve gönül yapma yoludur. Gönül yıkmaya bu yolda yer yoktur.
• Oda Yanasın: “Od” eski Türkçede ateş demektir. Eğer insanları inciten, kalplerini kıran bir “diken” olursan, hem bu dünyada yalnızlık ve huzursuzluk ateşinde yanarsın hem de ahirette ilahi adaletin tecellisi olan cehennem ateşine (yaptıklarının karşılığına) maruz kalırsın.

İyi dostu olanın aynaya ihtiyacı yoktur. (Hazret-i Mevlânâ)

Tasavvuf’da dost, sadece eksiklerini kapatan değil; dostuna kendisini en doğru şekilde gösterendir.

Sözün Mânâsı ve Şerhi

• Dostun Ayna Oluşu: Fiziksel bir ayna sadece dış görünüşümüzdeki kusurları veya güzellikleri gösterir. Gerçek bir dost ise ruhumuzun, ahlakımızın ve karakterimizin aynasıdır. Yanlış yaptığımızda bizi kırmadan uyarır, doğrularımızı ise sadakatle destekler.
• Mümin Müminin Aynasıdır: Bu söz, İslam peygamberinin “Mümin, müminin aynasıdır” hadis-i şerifiyle doğrudan paralellik gösterir. İyi dost, kişinin kendi kusurlarını fark edip kendisini düzeltmesine vesile olur.
• Yalansız ve Çıkarsız İlişki: Ayna ne görüyorsa onu yansıtır; ne abartır ne de gizler. İyi bir dost da övgüde veya yergide asla çıkarcı davranmaz. Kişiye duymak istediğini değil, hakikati gösterir.

Yalnızlığın Şifası: Doğru bir dost, insanın hayattaki adımlarını güvenle atmasını sağlayan en büyük dayanaktır.

Gönül Yapmak: İslam tasavvufunda Kabe yıkmak bile bir insanın kalbini kırmak kadar ağır görülmemiştir.

Öz Eleştiri İmkânı: İyi bir dosta sahip olan insan, onun rehberliği ve dürüstlüğü sayesinde sürekli kendini geliştirir.

Gönül Gözü: Fiziksel aynalara bakanlar sadece suretlerini görür; dostunun gönül aynasına bakanlar ise sirretlerini (iç dünyalarını) görürler.

Kötülüğe İyilikle Karşılık Vermek: Zarar veren değil, her durumda fayda sağlayan bir ahlaka erişmektir.

Hadîs-i şeriflerde şöyle buyurulmuştur:

“Mü’min mü’minin aynasıdır. Mü’min mü’minin kardeşidir. Kardeşinin zarar görmesine mâni olur, Ziyân etmesinden onu korur ve Gıyâbında elinden geldikçe onu savunur ve onun hakkını korur.” (Ebû Dâvûd, Edeb, 49)

“Kardeşinin başına gelen belâdan dolayı sevince kapılma! Sonra Allah onu belâdan kurtarır da senin başına salar, musallat eder.” (Tirmizî, Kıyâmet, 54)

“Müslüman Müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez. Onu düşman eline vermez, Himaye eder. Her kim müslüman kardeşinin bir ihtiyacını giderirse Allah da onun bir ihtiyacını giderir. Her kim bir müslümanın bir sıkıntısını giderirse Allah da onun bu iyiliği sayesinde kıyâmet sıkıntılarından bir sıkıntısını giderir. Her kim dünyada, bir müslümanın ayıbını örterse Allah da kıyâmet günü onun ayıbını örter.” (Müslim, Birr, 58)

“Müslüman, diğer müslümanların onun elinden ve dilinden güvende olduğu kimsedir.” (Tirmizî, Menâkıb, 20)

“Satarken, satın alırken, alacağını talep ederken hoşgörülü davranıp kolaylık gösteren kimseye Allah; rahmetiyle muamele eylesin.” (Buhârî, Büyû’, 16)

“Mü’minler; birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet ve şefkat göstermede, tıpkı bir organı rahatsızlandığında diğer organları da uykusuzluk ve yüksek ateşle bu acıyı paylaşan bir bedene benzer.” (Müslim, Birr, 66)

“Mü’min mü’min için, parçaları birbirini destekleyen bir bina gibidir.” (Buhârî, Mezâlim, 5)

“Sizden biriniz kendisi için istediğini mü’min kardeşi için de istemedikçe îmân etmiş
olmaz.” (Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 59)

“Mü’min, iyi geçinen ve kendisiyle de iyi geçinilen insandır. İnsanlarla iyi geçinmeyen, kendisiyle de
iyi geçinilmeyen kişide hayır yoktur.” (Bezzâr, Müsned, II, 474