Fıtratın İkliminde Gençlik ve Hakikî Muvaffakiyet: Azim, İrade ve Rıza

İnsan, temiz ve saf bir fıtrat üzere; Yaratıcısını tanımaya, hakkı, adaleti ve hayrı aramaya meyilli bir ilahi programla dünyaya gözlerini açar.

Bugün okulların modern başarı ezberleri, ailelerin kendi gerçekleştiremedikleri ham hayalleri çocuklarına dayatma hırsları ve seküler kişisel gelişim retoriklerinin kıskacında can çekişen gençlik, ciddi bir zihniyet suikastına maruz kalmaktadır. Sistemin ve şartların dayattığı kalıplara da sığamayan kimi gençler, varlıklarını hayırlı yollarla ispat edemediklerinde hırçınlığa, yaramazlığa ve taşkınlığa meylederler. Oysa o hırçınlığın arkasında; yanlış yönlendirmeler yüzünden fıtratı örtülmüş, hayatın içinden süzülüp gelen, nebevi ahlakı kuşanmış canlı birer rol modelin (muallimin/mürşidin) doğru rehberliğiyle işlenmeyi bekleyen müstesna istidatlar (kabiliyetler) gizlidir.

Hayatın her safhasında hüküm süren asıl çarpıcı realite ise cemiyetteki muazzam dengedir. Allah’ın ihsan ettiği akıl, irade ve beden sermayesiyle insanlığa hizmet etmenin tek bir kalıbı yoktur. Amelesinden ustasına, mühendisinden doktoruna, çiftçisinden zanaatkârına kadar her meşru meslek, toplumsal gövdeyi ayakta tutan hayati birer organdır. Biri olmadan diğerinin varlığı eksik kalır; tarladaki çiftçinin emeği olmadan doktorun masasına ekmek gelmez, ustanın mahareti olmadan mühendisin projesi hayat bulmaz. Unutmamak gerekir ki, hangi sahada olursa olsun hayırlı bir iz bırakanların yegane sırrı; esbaba (sebeplere) tam bir sadakatle sarılmak, uykusundan ve konforundan vazgeçerek dürüstçe ter dökmek ve yolun çetin yokuşlarında metanetle sabretmektir.

Sahte Mükemmellik İllüzyonuna Karşı Haddini Bilmek

Günün dünyasında gençlerin maruz kaldığı en sinsi tehlike, seküler kişisel gelişim kürsülerinin pompaladığı “kendi kendine yetme, sınırsızlık ve tanrısal güç” yalanıdır. Okullar ve hırslı ebeveynler, çocuklara durmaksızın “İstersen her şey olursun, senin kimseden eksiğin yok, sen mükemmelsin” nakaratını fısıldayarak kalplere gizli bir kibir tohumu ekiyor. Bu suni illüzyon, sosyal medyanın filtreli, acısız, emeksiz ve pürüzsüz hayat makyajlarıyla birleştiğinde, genç ruhlarda derin bir haset, tatminsizlik ve kronik bir yetersizlik girdabı doğuruyor. Oysa insanı yaratan Allah, onu mutlak ve kusursuz bir güç efsanesi olarak değil; sınırları, acziyetleri, fakriyetleri ve ancak kendine has kabiliyetleri olan bir “kul” olarak halk etmiştir.

Mümin bir genç için mühim olan, başkalarıyla kibre veya hasede varan bir üstünlük yarışına girmek değil, kendisine emanet edilen fıtri hudutları bilmek, yani haddini bilmektir. Herkes aynı zihni veya bedeni istidatla yaratılmamıştır; bu bir eksiklik yahut kusur değil, ilahi taksimattaki muazzam bir ahenk ve farklı imtihan senaryolarıdır.

Gayret Kuldan, Takdir Allah’tan: Bir Genç Hekim Namzedinin Kalbî Mukavelesi

Diyelim ki bir genç, hekimlik mesleğini hedefleyerek yola çıkıyor. Eğer niyet sırf dünyevi bir unvan, rütbe ve alkış yarışı içinse kalbi zehirler. Genç niyetini tashih edip kalbini tefekkür, teslimiyet ve rıza ufkunda duru bir hâl üzere sabitlemelidir. Zira Fahr-i Kâinat Efendimiz (s.a.v.), “Ameller ancak niyetlere göredir ve herkese niyet ettiği şey vardır” buyurarak, halis bir niyet üzere olmamızı bizlere ihtar etmiştir. Büyükler de bu hakikati, “Niyet hayır, akıbet hayır” kelâm-ı kibarıyla izah edip, menzilin selametini niyetin samimiyetine bağlamışlardır.

İşte bu şuurla o genç, iç dünyasını şu niyet mukavelesi üzere şekillendirebilir:

“Rabbim bana akıl, sağlık ve ömür gibi paha biçilmez nimetler lütfetti. Elhamdülillah. Eğer fıtratımda hekimlik mesleğine karşı bir istidat varsa ve hekim olmam hakkımda hayırlıysa, hekim olmak nasip olsun. Ancak inanıyorum ki kaza ve kader levhasında benim için hükmedilen, benim ham hayallerimden evladır. Gayret benden, tevfik ise ancak Müsebbibü’l-Esbâb olan Allah’tandır. Nasibimde hekim olmak varsa şükrederim; şayet İlahi irade beni başka bir mesleğe sevk ederse, o kaza ve kadere de tam bir rıza ile ram olurum. Bilirim ki RABBİM, beni benden iyi bilir; her zâhirî mahrumiyetin batınında derin bir ikram ve lütuf gizler ve her ne ki vuku bulursa, onda kul için büyük bir hayır vardır.

Bu duru niyet ve esnek bakış açısı, o gencin uzun ve meşakkatli yolculuğunda en muhkem sığınağı, tükenmez sabır pınarı ve sarsılmaz iç huzuru olacaktır. Her şeyden evvel bu ihlaslı duruş, genci sınav ve netice baskısından özgürleştirir. Sadece gayret etmekle mükellef olduğunu bilen kul, neticeyi kendi nefsine mal etmez; başarıyı kendinden bilmediği gibi, başarısızlığı da bir yıkım olarak görmez. Böylece “ya kazanamazsam” korkusunun yerini, “hakkımda hayırlısı tecelli edecek” teslimiyetinin huzuru alır.

Çaba ve gayretlerinin getirdiği uykusuz geceler, ağır dersler ve yorucu çalışma tempoları, arkasında böyle bir niyet taşıyan bir kalbi asla bunaltamaz. Emeğinin zayi olmayacağına inanan genç, dünyevi beklentilerini asgariye indirdiği için manevi bir bağışıklık kazanır. Dahası, bu bakış açısı onu haset ve rekabet kıskacından kurtarır. Herkesin nasibinin kaza ve kader dairesinde taksim edildiğini idrâk ederek, kıyasın getireceği huzursuzluktan sıyrılır.

Nihayetinde bu teslimiyet, hayatın beklenmedik virajlarında a planının yanında b-c-d planına her daim hazır, esnek bir ruh yapısı inşa eder. Kapılar zâhiren yüzüne kapandığında isyan etmek yerine, kadere teslim olur. Bu niyet, genci hedefine ulaşsa da ulaşamasa da iki cihanda kazançlı çıkarır. Hekim olursa şükreden bir tabip olur; başka bir yola sevk edilirse sabreden salih bir kul olur. Her iki ahvalde de kazanan gencin kendisidir.

Acziyet Psikolojisini ve Vesveseleri İmanla Aşmak

Gençlik dönemi, şüphelerin, bocalamaların ve nefsin fırtınalarının yoğun olduğu bir iklimdir. İçimize bir yeis (ümitsizlik) düştüğünde yahut o modern kürsülerden yükselen seslerin aksine, şeytan içimizden “Sen zayıfsın, diğerleri gibi değilsin, başaramazsın” diye fısıldadığında, bu vesveseye karşı iman kalkanıyla dikilmek icap eder. Kul, kendi acziyetini ve mutlak muhtaçlığını kabul ettiği nispette güçlüdır.

“Beni yaratan Allah, bana bu zihni ve bedeni nimetleri beyhude vermedi. Ben helal dairede üzerime düşen gayreti gösterirsem emeğimi zayi etmeyecektir” diyebilmelidir.

Muvaffakiyetin ilk adımı, hüsn-ü zan ve ümittir. Yeis, müminin lügatinde yer bulamaz. Ancak unutmamak gerekir ki fıtrata yabancılaşma tek yönlü değildir; “Ben yapamam” diyerek erkenden havlu atan sahte teslimiyetçilerin de, “Her şeyi ben yaparım, her şeye gücüm yeter” diyerek Firavunlaşan kişisel gelişim kurbanlarının da sonu hüsrandır. Bu sebeple; hem acziyeti tembelliğe kılıf kılan yanlış kader algısını, hem de insanı tanrılaştıran o batıl safsataları zihnimizden söküp atmalıyız. Kader; kulun çalışmayıp yatması değil, Allah’ın kulun neyi seçeceğini ve ne kadar gayret edeceğini ezelden bilmesidir.

Ayet-i Kerimede buyurulur:

“İnsan için ancak çalıştığının (gayretinin) karşılığı vardır. Şüphesiz onun çalışması (gayreti) ileride görülecektir.” (Necm Suresi, 39-40)

Bu ayet-i kerime, İslam’ın cüzî irade, adalet ve imtihan dengesini en veciz şekilde ortaya koyan ilahi bir düsturdur. Tefsir kaynaklarında ve İslam alimlerinin şerhlerinde bu ayet şu temel hakikatlerle açıklanır:

• Adalet ve Bireysel Mesuliyet: Ayetin öncelikle vurguladığı husus, hiç kimsenin bir başkasının günahını yüklenemeyeceği gibi, bir başkasının ameliyle de zahmetsizce kurtuluşa eremeyeceğidir. Her fert, Allah’ın kendisine birer emanet olarak lütfettiği akıl, irade ve beden sermayesini ne uğurda harcadığından bizzat sorumludur. Ahiretteki mükafat da, dünyadaki meşru muvaffakiyet de kulun ortaya koyduğu ihlaslı niyet ve fiili gayrete (kesbe) bağlanmıştır.
• Tembelliğe Kalkan Olan “Yanlış Kader” Algısının Yıkılması: İslam itikadında kader; kulun çalışmayıp yatması, “Kaderimde ne varsa o olur” diyerek acziyet bürünmesi demek değildir. Allah (c.c.), kulun kendi iradesiyle neyi seçeceğini ve ne kadar gayret göstereceğini ezelden bilmektedir. Necm 39, mümini pasiflikten çıkarıp aktif bir kurucu özne haline getirir. Kul esbaba (sebeplere) sarılmakla, dürüstçe alın teri dökmekle mükelleftir. Tembellik edip oturanın, fıtratına ihanet edenin ilahi takdirden şikayet etmeye hakkı yoktur.
• Netice Değil, Gayret Esastır: Ayet “İnsan için ancak çalıştığının (gayretinin)” karşılığı vardır der. Bu muazzam bir fıtri ferahlıktır. Modern dünya insanı sadece kupalarla, diplomalarla ve ulaştığı maddi zirvelerle tartıp mutsuzluğa boğarken; Cenab-ı Hak kulu gösterdiği samimi cehd, niyet ve döktüğü ter miktarınca mükafatlandırır. Dünyevi sistemlerin “başarısız” ilan ettiği mütevazı bir zanaatkâr, bir usta yahut bir çiftçi, eğer işini ihlasla ve helal dairesinde yaptıysa, Allah katında en büyük muvaffakiyete ermiş olabilir.

Kulun ihlasla yaptığı hiçbir amel, hiçbir ter damlası zayi edilmez. Dünyada karşılığı bir hikmete binaen perdelense bile, mizan gününde mutlaka kulun önüne getirilecektir.

Yarınları İnşa Etmek İçin Sarsılmaz Esaslar

Eğer yarınlar İslam coğrafyasının ve topyekûn insanlığın selametiyle aydınlansın istiyorsak; gençlerimiz Batı’nın fani, bencil, bütünüyle maddeye ve kariyer putuna tapan hırslarıyla değil, şanlı mazimizin yüksek idealleriyle yetiştirilmelidir. Modern çağın yanlış yönlendirmelerine kurban gitmemek adına, gençlerimizin zihniyet haritası şu sarsılmaz esaslar üzerine inşa edilebilir:

Gaye-i Hayat (Diğergamlık): Sırf kendi nefsinin ikbali için değil, insanlara faydalı olmak için yaşamalıdır. Unutmamalidir ki Efendimiz’in (s.a.v.) buyurduğu gibi: “İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olanıdır.” Mümin; gölgesinden de meyvesinden de dost düşman herkesin istifade ettiği bereketli, köklü bir ağaç misalidir.

Ümmet Çapında Vizyon: Yaptığı işi sadece kendi cüzdanı, kariyeri ve nefsi refahı için değil; dünya çapında bir kaliteyle insanlığın hayrına sunmayı hedefhelidir.

İlmi Derinlik ve İhtisas: Nitelikli bir eğitim almalı, aklın fenniyle kalbin nurunu cem ederek alanında işini en güzel şekilde yapma niyetinde ve gayretinde olmalıdır.

İhtiyaca Binaen Yabancı Dil: Dil öğrenmeyi bir statü veya özgeçmiş süsü olarak görmemeli, tamamen ümmete ve insanlığa hizmet gayesiyle, ihtiyaca binaen bu işe koyulmalıdır. Yabancı dil, modern iddiaların aksine seçkin bir azınlığa ait özel bir deha işi değildir; fıtrata yerleştirilmiş tabii bir kabiliyettir ve samimi bir gayretle her gencin muvaffak olabileceği bir süreçtir.

Fıtri İstidat ve Hayırlı Hedefler (Kuru Hırstan Arınmak): Mümin bir genç için hedef; modern sistemin dayattığı, herkesin illa ki zirvede olmasını, devasa başarılar kazanmasını ve pürüzsüz bir hayat yaşamasını emreden o sahte “yüksek idealler” değildir. Bu tepeden inme “mükemmellik” dayatması, gençleri fıtratına yabancılaştırmakta ve nihayetinde onları derin bir mutsuzluğa ve yetersizlik hissine sürüklemektedir. Bilinmelidir ki Allah (c.c.), insanlar arasında hikmetli bir iş bölümü ve toplumsal ahenk olsun diye herkesi farklı kabiliyet, mizaç ve donanımlarla yaratmıştır. Hayatın nizamı bu farklılıktadır. Bu sebeple genç, gücünün yetmeyeceği ihtiraslarının peşinde helak olmak yerine; kendisine ihsan edilen fıtri hudutları bilmeli, durduğu yer her ne ise işini ihlasla, en güzel şekilde yapmaya odaklanmalıdır. En büyük mefkûre, unvan büyüklüğü değil, ihlas büyüklüğüdür.

Uhuvvet ve Cemaat Şuuru: Bencil ve yalnızlaştırıcı bir bireysellik yerine; salihlerin, hayırlı insanların halkasında yer almalı, ümmet şuuruyla hasbi köprüler kurmalıdır.

Mütemadi Öğrenme: Öğrenmenin bir kerelik bir diploma almak değil, beşikten mezara kadar süren bir kulluk vazifesi ve ibadet olduğunu bilmelidir.

Alın Teri Ahlakı: En büyük şerefin helal rızık peşinde koşmak ve ihlasla döklen alın teri olduğunu unutmamalıdır.

Sabır ve Rıza: Karşılaştığı engellerde isyan bayrağı açmak yerine sabretmeli; elinden gelen gayreti gösterdikten sonra tecelli eden kazaya rıza gösterip teslim olmalıdır.

Bilmelidir ki; Ayet-i Kerimede buyurulduğu üzere “Sizin için şer görünende bir hayır, hayır görünende de bir şer olabilir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.” (Bakara Suresi, 216)