ESMA-İ HÜSNA

Esma-i Hüsna, Allah’ın (c.c.) en güzel isimleri mânâsına gelir. Esma-i Hüsna ile Üsve-i Hasene mefhumları arasında öz ile yansıma arasındaki alaka vardır.

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) ahlakı, Allah’ın sıfatlarının aynen yansıması değil; o ilahi emir ve rızaya en uygun, beşer dairesindeki en kusursuz temsildir.

Ehl-i Sünnet kelamına (Maturidi ve Eş’ari) göre, Allah’ın zatı ve sıfatları mahlukata benzemekten münezzehtir. Tanımda ifade edilen alaka da Ehl-i Sünnet’in tenzih (Allah’ı mahlukata benzetmeme) ve ubudiyyet (kulun haddini bilmesi) sınırları muhafaza edilmiştir.

Aralarındaki derin ahlaki ve ontolojik alaka şu şekilde özetlenebilir:

1. Kaynak ve Model İlişkisi

• Esma-i Hüsna mukaddes kaynaktır: Adaletin (el-Adl), merhametin (er-Rahman), cömertliğin (el-Kerim) ve bilginin (el-Alim) mutlak, sonsuz ve kusursuz kaynağı Allah’ın isimleridir.
• Üsve-i Hasene en güzel aynadır: Hz. Peygamber (s.a.v.), Esma-i Hüsna’nın tecellilerini ve bu ilahi vasıfları bir insanın yaşayabileceği en kâmil, en zirve noktada hayatına aktarmıştır. O, ilahi ahlakın insan ölçeğindeki (Hz. Peygamber’in (s.a.v.) ahlakı, ilahi emir ve rızaya en uygun, beşer dairesindeki en kusursuz temsildir.) muşahhas modelidir.

2. “İlahi Ahlakla Ahlaklanmak” Cehdi

• İslam düşüncesinde insanın ontolojik zirvesi, “Allah’ın ahlakıyla ahlaklanmak” olarak tarif edilir.
• İnsan sonsuz olan Esma-i Hüsna’ya doğrudan ve tamamen bürünemez. Kulun, bu ilahi isimlerin güzelliğini kendi cüzi iradesiyle hayatına taşıyabilmesi için somut, insani bir rehbere ihtiyacı vardır.
• Üsve-i Hasene, Esma-i Hüsna’nın insan hayatında nasıl ete kemiğe bürüneceğini, adalet, merhamet ve sabrın insani sınırlar içinde nasıl yaşanacağını gösteren kusursuz rehberdir.

3. Kelime Kökenindeki Ortaklık: “Güzellik”

• Her iki mefhumda kök olarak “iyi, güzel, kusursuz” mânâsına gelen kelimelerden türemiştir (Hüsna ve Hasene).
• Esma-i Hüsna, mutlak varlıktaki en yüce güzelliktir.
• Üsve-i Hasene ise, bu mutlak güzelliğe benzemek için insanın göstermesi gereken ahlaki çabanın (cehdinin) dünyadaki en mükemmel örneğidir.

Özetle; Esma-i Hüsna ahlakın aslı ve kaynağı, Üsve-i Hasene ise o aslın insanlık alemindeki en berrak ve taklit edilmesi gereken zirve yansımasıdır.